Có những giá trị văn hóa được lưu giữ qua những hiện vật, những không gian cổ hay những tư liệu của quá khứ. Nhưng cũng có những giá trị chỉ thực sự tiếp tục tồn tại khi chúng được sử dụng, được sáng tạo và trở thành một phần của đời sống hôm nay.

Từ hành trình với lụa, Tơ Vàng từng bước mở rộng mối quan tâm đến nhiều nghề thủ công khác của Việt Nam, trong đó có sơn mài. Không xem mỗi chất liệu như một câu chuyện riêng biệt, thương hiệu hướng đến việc kết nối chúng trong một hệ sinh thái thủ công, nơi kỹ thuật truyền thống có thể gặp gỡ thiết kế đương đại và những giá trị văn hóa có thể tiếp tục được kể bằng những hình thức mới.

Trong câu chuyện ấy, sơn mài không chỉ là một chất liệu. Đó còn là một phần trong hành trình Tơ Vàng tìm kiếm những phương thức để thủ công Việt Nam tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại.

Sơn mài và câu chuyện của bàn tay người thợ

Đằng sau một món sơn mài là một quá trình chế tác đòi hỏi sự kiên nhẫn.

Từ lớp sơn ban đầu, người thợ phải thực hiện nhiều công đoạn phủ, chờ khô và mài. Các lớp vật liệu được xử lý tuần tự để tạo nên bề mặt hoàn thiện. Bên cạnh sơn, những chất liệu như vàng, bạc, vỏ trứng, vỏ trai, vỏ ốc hay bột điệp cũng có thể được đưa vào để tạo nên những hiệu ứng đặc trưng.

Điều đáng nói là dù công nghệ và vật liệu ngày càng mở rộng, yếu tố thủ công vẫn giữ một vị trí quan trọng trong quá trình tạo nên giá trị của sơn mài.

Sự cẩn trọng trong từng công đoạn, khả năng xử lý vật liệu và kinh nghiệm được tích lũy qua thời gian của người thợ chính là những yếu tố khó có thể thay thế bằng một quy trình máy móc đơn thuần.

Bởi vậy, khi nói về sơn mài, Tơ Vàng không chỉ nói về một vật phẩm hoàn thiện. Thương hiệu quan tâm đến cả câu chuyện phía sau nó: người làm ra nó là ai, chất liệu đến từ đâu và những kỹ thuật nào đã được gìn giữ qua quá trình chế tác.

Từ sơn mài đến một hệ sinh thái thủ công Việt

Sơn mài không phải điểm dừng duy nhất trong hành trình của Tơ Vàng.

Xuất phát từ lụa, thương hiệu từng bước kết nối với nhiều làng nghề và những người thợ ở các lĩnh vực thủ công khác nhau. Từ lụa Bảo Lộc, lụa Vạn Phúc, Phùng Xá, Nha Xá đến những nghề thủ công như sơn mài hay khảm trai, mỗi nơi đều mang một kỹ thuật, một chất liệu và một câu chuyện riêng.

Việc kết nối những giá trị này mở ra một cách nhìn rộng hơn về thủ công Việt Nam.

Thay vì xem từng nghề như những thực thể độc lập, Tơ Vàng hướng đến một hệ sinh thái trong đó các chất liệu có thể hỗ trợ và bổ sung cho nhau. Lụa có thể kết hợp cùng sơn mài trong quà tặng. Sơn mài có thể xuất hiện trong những vật dụng phục vụ đời sống. Những kỹ thuật thủ công khác có thể tiếp tục được đưa vào các thiết kế mới.

Khi đó, câu chuyện về một chiếc khăn không chỉ còn là câu chuyện của nghề dệt. Một hộp sơn mài cũng không chỉ nói về kỹ thuật sơn mài. Mỗi vật phẩm có thể trở thành một điểm kết nối giữa nhiều lớp giá trị của thủ công Việt Nam.

Khi thủ công truyền thống bước vào đời sống hiện đại

Một trong những cách để di sản tiếp tục tồn tại là để nó trở thành một phần tự nhiên của đời sống.

Sơn mài vì thế có thể hiện diện trong những chiếc hộp, lót cốc, bình hoa, khay trà hay cài khăn. Những vật dụng có công năng cụ thể giúp người dùng tiếp xúc với chất liệu thủ công theo cách gần gũi hơn.

Đây cũng là điểm khác biệt giữa việc chỉ lưu giữ một kỹ thuật và việc tạo điều kiện để kỹ thuật ấy tiếp tục phát triển.

Một vật phẩm được sử dụng thường xuyên có thể khiến người dùng quan tâm hơn đến chất liệu, đến quá trình chế tác và đến câu chuyện văn hóa phía sau. Từ một trải nghiệm cá nhân, câu chuyện về nghề thủ công có thể được tiếp tục chia sẻ với những người khác.

Di sản vì thế không nằm yên trong quá khứ. Nó chuyển động cùng đời sống.

Từ một món đồ thủ công đến câu chuyện về văn hóa Việt

Một vật phẩm thủ công có thể mang nhiều lớp giá trị.

Ở lớp đầu tiên là công năng và hình thức. Tiếp đó là chất liệu, kỹ thuật và bàn tay người thợ. Xa hơn nữa là câu chuyện về vùng đất, nghề nghiệp và văn hóa đã tạo nên chất liệu ấy.

Đó là lý do Tơ Vàng coi những vật phẩm thủ công không chỉ là những món đồ có giá trị sử dụng.

Một chiếc khăn lụa có thể kể câu chuyện về nghề tơ tằm. Một hộp sơn mài có thể gợi mở câu chuyện về kỹ thuật thủ công. Khi hai chất liệu cùng xuất hiện trong một món quà, câu chuyện ấy được mở rộng thành sự kết nối giữa nhiều giá trị văn hóa Việt Nam.

Cách kể này đặc biệt có ý nghĩa trong những món quà dành cho đối tác, khách hàng hoặc những dịp mang tính đối ngoại. Một món quà được lựa chọn từ chất liệu thủ công Việt Nam có thể trở thành một phương thức giới thiệu văn hóa thông qua trải nghiệm trực tiếp, thay vì chỉ thông qua lời giới thiệu.

Tơ Vàng và hành trình tiếp nối giá trị thủ công

Tơ Vàng bắt đầu từ một tình yêu dành cho lụa và những giá trị văn hóa Việt Nam, nhưng hành trình ấy ngày càng mở rộng sang nhiều lĩnh vực thủ công khác.

Sơn mài là một phần trong quá trình mở rộng đó.

Thông qua sơn mài, Tơ Vàng tiếp tục tìm kiếm những cách để kỹ thuật truyền thống có thể hiện diện trong những thiết kế phù hợp với đời sống. Đồng thời, thương hiệu từng bước xây dựng sự kết nối giữa những người thợ, những làng nghề và những chất liệu khác nhau.

Mục tiêu không chỉ là tạo ra những vật phẩm đẹp về hình thức. Quan trọng hơn là duy trì mối liên hệ giữa sản phẩm và giá trị văn hóa phía sau nó.

Để làm được điều đó, cần có sự tôn trọng đối với người thợ, đối với kỹ thuật truyền thống và đối với nguồn gốc của chất liệu. Đồng thời, cũng cần có tư duy thiết kế đủ cởi mở để những giá trị ấy có thể bước vào những không gian mới.