Trong hành trình tìm kiếm ngôn ngữ thiết kế mang dấu ấn Việt Nam, Tơ Vàng không bắt đầu từ những hình ảnh có sẵn để đưa trực tiếp lên nền lụa. Đằng sau mỗi họa tiết là một quá trình quan sát, nghiên cứu và tìm hiểu những lớp văn hóa đã hình thành nên mỹ thuật Việt qua nhiều thế hệ.

Nguồn cảm hứng ấy không chỉ đến từ một biểu tượng riêng lẻ như hoa sen, phượng hay rồng, mà còn hiện diện trong rất nhiều không gian và loại hình nghệ thuật quen thuộc: từ hoa văn trên, những mảng chạm khắc trong kiến trúc truyền thống cho đến đường nét và hình ảnh trong tranh dân gian.

Chính sự đa dạng của những nguồn tư liệu này tạo nên một kho tàng hình ảnh phong phú để người làm thiết kế tìm kiếm, diễn giải và tiếp tục kể những câu chuyện về văn hóa Việt theo cách phù hợp với đời sống hôm nay.

Họa tiết truyền thống Việt Nam bắt đầu từ đâu?

Họa tiết truyền thống Việt Nam có thể được tìm thấy trong nhiều lĩnh vực của đời sống văn hóa. Đó có thể là một hình hoa được cách điệu trên đồ gốm, một đường viền trang trí trên kiến trúc, hình ảnh trong tranh dân gian hay những mô típ xuất hiện trên các sản phẩm thủ công.

Điểm đáng chú ý là họa tiết truyền thống thường không đơn thuần được tạo ra để làm đẹp cho một bề mặt. Cách lựa chọn hình ảnh, cách sắp xếp đường nét, tỷ lệ giữa các mảng và sự lặp lại của mô típ đều góp phần tạo nên một ngôn ngữ thị giác riêng.

Qua thời gian, cùng một hình tượng có thể xuất hiện dưới nhiều cách thể hiện khác nhau tùy thuộc vào chất liệu, không gian và mục đích sử dụng. Khi đặt trên một mảng kiến trúc, họa tiết cần phù hợp với cấu trúc của công trình. Khi xuất hiện trên gốm, đường nét phải thích ứng với hình khối của sản phẩm. Còn khi được thể hiện trên tranh hay vải, bố cục lại có những yêu cầu khác.

Kiến trúc truyền thống: Kho tư liệu về đường nét và bố cục

Tại đình, đền, chùa và nhiều công trình kiến trúc truyền thống, các mô típ trang trí có thể xuất hiện trên nhiều vị trí khác nhau. Họa tiết được đặt trong mối quan hệ với kết cấu công trình, tạo nên những mảng trang trí vừa có tính độc lập vừa liên kết với tổng thể.

Những đường cong, đường viền, hình tượng hoa lá, linh vật hay các mô típ trang trí được cách điệu theo những cách khác nhau. Khi quan sát kỹ, có thể nhận ra sự chú trọng đến nhịp điệu của đường nét và sự cân đối giữa các mảng hình.

Đây cũng là một trong những nguồn tư liệu có ý nghĩa đối với hành trình nghiên cứu của Tơ Vàng. Thay vì xem những họa tiết cổ như những hình ảnh chỉ thuộc về quá khứ, Tơ Vàng tiếp cận chúng như những tư liệu có thể tiếp tục được nghiên cứu, chọn lọc và chuyển hóa.

Tranh dân gian: Khi họa tiết gắn với hình ảnh và câu chuyện

Nếu kiến trúc đưa họa tiết vào không gian, tranh dân gian lại cho thấy cách hình ảnh có thể trở thành phương tiện kể chuyện.

Trong các dòng tranh dân gian Việt Nam, hình ảnh được xây dựng với ngôn ngữ tạo hình giàu tính biểu đạt. Đường nét, màu sắc, bố cục và cách sắp xếp nhân vật hay cảnh vật cùng tham gia tạo nên nội dung của bức tranh.

Đặc biệt, những hình ảnh quen thuộc trong đời sống, thiên nhiên và văn hóa được thể hiện bằng cách nhìn riêng, tạo nên những đặc trưng dễ nhận biết của nghệ thuật dân gian.

Với Tơ Vàng, tranh dân gian, trong đó có nghệ thuật Hàng Trống, là một trong những nguồn tham khảo quan trọng bên cạnh kiến trúc truyền thống hay nghệ thuật cung đình 

Điều thương hiệu tìm kiếm không chỉ là một hình ảnh có thể sao chép, mà là tinh thần tạo hình phía sau hình ảnh ấy. Đó có thể là cách sử dụng đường nét, cách tạo nhịp cho bố cục, cách phối hợp các mảng màu hoặc cách một hình tượng được cách điệu để vừa gần gũi vừa giàu tính biểu tượng.

Tranh Bạch Hổ - Hàng Trống

Vì sao Tơ Vàng tìm cảm hứng từ nhiều nguồn tư liệu?

Một biểu tượng có thể mang trong mình nhiều lớp nghĩa, nhưng một ngôn ngữ thiết kế thường cần rộng hơn một biểu tượng đơn lẻ.

Việc nghiên cứu nhiều nguồn tư liệu giúp Tơ Vàng có cơ sở để nhìn văn hóa Việt từ nhiều góc độ. Kiến trúc cung cấp tư liệu về bố cục và đường nét. Gốm gợi mở cách tổ chức họa tiết trên bề mặt và hình khối. Tranh dân gian mang đến những cách thể hiện giàu tính biểu đạt. Nghệ thuật cung đình bổ sung những lớp hình ảnh gắn với mỹ thuật và không gian lịch sử. Mỗi nguồn tư liệu lại mở ra một cách tiếp cận khác nhau.

Từ đó, quá trình thiết kế không dừng ở việc lựa chọn một hình ảnh đẹp. Điều quan trọng hơn là hiểu hình ảnh ấy xuất hiện trong bối cảnh nào, đặc điểm tạo hình nằm ở đâu và có thể chuyển hóa như thế nào để vẫn giữ được tinh thần văn hóa mà không trở thành một bản sao của nguyên mẫu.

Tơ Vàng và quá trình xây dựng ngôn ngữ thiết kế Việt

Hành trình của Tơ Vàng bắt đầu từ mong muốn tìm kiếm một cách kể câu chuyện Việt Nam thông qua lụa. Vì vậy, nghiên cứu văn hóa và họa tiết không phải là một bước bổ sung bên ngoài quá trình thiết kế, mà trở thành một phần trong cách thương hiệu hình thành các sáng tạo của mình.

Từ những tư liệu được tìm hiểu, Tơ Vàng lựa chọn, chắt lọc và phát triển thành những họa tiết mang ngôn ngữ riêng. Các thiết kế như Liên Hoa Vũ, Phượng Điểu, Lưỡng Long Hí Châu, Phúc Mã Văn Thanh, Phật Thủ Tường An hay Ngọc Nữ Cầm Tâm đều nằm trong định hướng khai thác hình ảnh và cảm hứng từ văn hóa Việt.

Điều này cho thấy một họa tiết truyền thống hoàn toàn có thể bước ra khỏi không gian nguyên bản để tìm thấy một đời sống mới trên nền lụa.

Khi di sản trở thành chất liệu sáng tạo

Di sản không chỉ tồn tại trong những công trình cổ, những hiện vật được lưu giữ hay những tư liệu nằm trong sách. Di sản còn có thể tiếp tục sống trong những hình thức mới khi con người hiểu, sử dụng và sáng tạo lại từ những giá trị đã được trao truyền.

Đối với Tơ Vàng, việc nghiên cứu họa tiết từ gốm, kiến trúc và tranh dân gian là một phần của hành trình ấy. Những đường nét được tạo nên từ nhiều thế hệ trước trở thành nguồn tư liệu để thế hệ hôm nay tiếp tục đặt câu hỏi, thử nghiệm và tìm kiếm cách biểu đạt phù hợp với đời sống hiện đại.

Một họa tiết khi được đưa lên lụa không còn nằm yên trên bề mặt của một hiện vật. Nó chuyển động cùng người mặc, xuất hiện trong những không gian mới, trở thành một món quà, một dấu ấn trong giao tiếp và một cách để câu chuyện văn hóa được tiếp tục kể.

Khám phá thêm câu chuyện thương hiệu Tơ Vàng Việt Nam và những thiết kế lấy cảm hứng từ di sản Việt trong [Bộ sưu tập khăn lụa Tơ Vàng].